Nằm trên khu vực dãy núi Ba Vì thuộc huyện Ba Vì (Hà Nội) và hai huyện Lương Sơn, Kỳ Sơn thuộc tỉnh Hòa Bình với diện tích khoảng 10.782,7 ha, trong đó, rừng nguyên sinh trải rộng 2.752 ha, ở độ cao từ 100 - 1.296 m của dãy núi Ba Vì hùng vĩ, nơi đây có hệ thực vật nhiệt đới và á nhiệt đới khá điển hình ở Việt Nam.
Ngày 16/01/1991, Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng (Nay là Chính phủ) ban hành Quyết định số 17/CT phê duyệt luận chứng kinh tế thành lập khu rừng cấm quốc gia Ba Vì. Tháng 12/1991 đổi tên thành Vườn quốc gia Ba Vì.
Vườn quốc gia Ba Vì gồm 3 phân khu (phân khu bảo vệ nghiêm ngặt trên cốt 400, phân khu phục hồi sinh thái dưới cốt 400 và phân khu dịch vụ hành chính) và vùng đệm có diện tích trên 35.000 ha thuộc địa phận 15 xã miền núi thuộc huyện Ba Vì, Thạch Thất, Quốc Oai của TP. Hà Nội và Lương Sơn và Thành phố Ba Vì là huyện thuộc vùng bán sơn địa, nằm về phía tây bắc thủ đô Hà Nội. Phía đông giáp thị xã Sơn Tây, phía nam giáp tỉnh Hòa Bình, phía tây giáp tỉnh Phú Thọ và phía Bắc giáp tỉnh Vĩnh Phúc. Ba Vì được thiên nhiên ưu đãi ban tặng sơn thuỷ hữu tình, với hệ sinh thái phong phú. Địa hình đa dạng có cả núi, rừng, thác, suối, sông, hồ cùng các danh lam thắng cảnh nổi tiếng.
Thảm thực vật được ví như bộ khung chính của một hệ sinh thái trên cạn, có vai trò cực kỳ quan trọng trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Đa dạng thảm thực vật và sự biến đổi của thực vật theo độ cao tại Vườn quốc gia Ba Vì với 3 kiểu rừng: Rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới; rừng kín thường xanh hỗn giao cây lá rộng và cây lá kim á nhiệt đới và kiểu rừng lá rộng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới trên núi thấp.
Theo danh mục thực vật đã được thu thập mẫu và kết quả điều tra bổ sung, cho tới nay Vườn Quốc gia Ba Vì có 1.201 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 649 chi và 160 họ. như vậy, qua kết quả nghiên cứu mới nhất đã khẳng định sự phong phú đa dạng loài thực vật của vườn. So với kết quả điều tra năm 1998, số họ thực vật phát hiện mới tăng 61 họ, số chi tăng 177 chi và số loài tăng 389 loài.
Trong đó cây thuốc có tới 503 loài thuộc 118 họ, 321 chi chữa 33 loại bệnh và chứng bệnh khác nhau trong đó có nhiều loài thuốc quý như: Hoa tiên (Asarum maximum), Huyết đằng (Sargentodoxa cuneata), Bát giác liên (Podophyllum tonkiensis), Râu hùm (Tacca chantrieri), Hoàng đằng (Fibraurea tinctoria)… Vườn quốc gia Ba Vì là nơi có khí hậu trong lành, mát mẻ, có nhiều cảnh quan thiên nhiên ngoạn mục nên cần bảo tồn và phục hồi tài nguyên thiên nhiên.
Thảo Phương
